આ જે સર્વત્ર સત્સંગનો મહિમા દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. ઉપદેશકોના ઉપદેશનું પ્રત્યક્ષ રૂપે અને ટેલીવિઝન મારફતે પણ શ્રવણ ક૨વામાં આવે છે. સમર્થ સંતોની કથાઓમાં વિશાળ માનવમહેરામણ ઉમટે છે. વિચારકોની સભામાં ઘણા બુદ્ધિશાળીઓ ઉપસ્થિત થાય છે, પરંતુ પહેલો પ્રશ્ન એ છે કે શ્રવણ માટે આપણે યોગ્ય સજ્જતા કેળવી છે ખરી ? યોગ્ય સજ્જતા વિના શ્રવણ નિ૨ર્થક છે... Continue Reading →

'અરે ! આ તો હું જાણું છું' વ્યક્તિ કોઈ ભાષણ સાંભળવા જાય કે પછી સત્સંગમાં બેઠો હોય, ત્યારે એનું શ્રવણ કરતી વખતે સતત મનમાં આ વાક્ય ઘૂંટતો હોય છે. પોતાને જ્ઞાત હોય તેવી કોઈ ઉક્તિ કે વાક્ય સાંભળે એટલે તરત જ એનું ચિત્ત કૂદકો મા૨શે અને એ વિચારવા લાગશે કે ઓહ ! આ તો હું... Continue Reading →

કોઈ ગુરુનો ઉપદેશ સાંભળતા હો, સંતની વાણીનુ શ્રવણ કરતા હો, ત્યારે આ શ્રવણની પ્રક્રિયામાં એક બીજી ઘટના બનતી હોય છે. આ શ્રવણ કરતી વખતે માત્ર શબ્દો જ તમને સ્પર્શતા નથી. એ શબ્દો ઉપરાંત બીજી ઘણી બાબતોનો શ્રોતાના ચિત્ત પર પ્રભાવ પડે છે. આનંદમયી માના ચહેરા પરનું વાત્સલ્ય જુઓ, ૨મણ મહર્ષિના મુખ પરની શાંતિ જુઓ, સ્વામી... Continue Reading →

આટલા બધા પ્રાચીન ધર્મગ્રંથો, આટલા બધા જ્ઞાનીઓએ રચેલા ગહન ધર્મશાસ્ત્રો અને ધર્મને લગતા આટલા બધા ઉપદેશો હોવા છતાં ધર્માચરણ કેમ જોવા મળતું નથી? ક્રિયાકાંડોની ભરમાર ચાલતી હોય, ધર્મપ્રવૃત્તિના કાર્યક્રમો યોજાતા હોય અને ધર્મપોષક આયોજનો રચાતા હોય, તેમ છતાં ધર્મપ્રાપ્તિની બાબતમાં એનો સરવાળો શૂન્ય કેમ?એક બાજુ સ્વર્ગ કે પરલોક વિશેની લોભામણી વાતો હોય અને બીજી બાજુ... Continue Reading →

કોઈ સંત પોતાના પંથનું મહિમાગાન કરે છે, કોઈ સંત પ્રાચીન ગ્રંથનો મહિમા કરીને સાર્થક જીવનનો પંથ બતાવે છે, કોઈ સંત માનવીને આધ્યાત્મિક ઉચ્ચતાનાં શિખરો બતાવે છે અને કોઈ સંત તો માનવધર્મનું આખુંય આકાશ બતાવે છે. એવું માનવધર્મનું આકાશ જોનારા સંત પોતાની આસપાસની ધરતીની વાસ્તવિકતાની સાથોસાથ શાસ્ત્રોની ગહનતા, શિક્ષણની મૂલ્યવત્તા અને માનવકલ્યાણની ભાવના પ્રગટાવતા રહે છે.... Continue Reading →

ભદ્રબાહુસંહિતા પણ એક જૈન જ્યોતિષનો મહત્વનો ગ્રંથ છે. ફળજ્યોતિષનો એક વિભાગ અષ્ટાંગનિમિત્ત છે. તે આ પ્રમાણે છે, ૧. અંગવિદ્યા જેમાં પુરૂષ અને સ્ત્રીનાં અંગના આકાર-પ્રકારના આધારે ભવિષ્યકથન કરવામાં આવે છે, ૨. સ્વપ્નશાસ્ત્ર,૩. સ્વરશાસ્ત્ર, ૪. ભૌમશાસ્ત્ર, ૫. વ્યંજનશાસ્ત્ર, ૬. લક્ષણશાસ્ત્ર, ૭. ઉત્પાતશાસ્ત્ર, ૮. અંતરીક્ષશાસ્ત્ર. જૈન ઇતિહાસ અનુસાર ચૌદ પૂર્વધર શ્રી ભદ્રબાહુસ્વામી આ નિમિત્તશાસ્ત્રના મહાન જ્ઞાતા હતા.... Continue Reading →

મહાભારતમાં કહ્યું છે કે, 'નહિ માનુષાત્ પરતરં કિંચિત' એટલે આ સૃષ્ટિના મનુષ્યથી કશું શ્રેષ્ઠ નથી.' એની સામે આગમસૂત્રો કહે છે કે 'માણુસ્સે ખુ સુ દુલ્લહ' હે મનુષ્ય, મનુષ્ય થવું કઠિન છે. માત્ર જન્મથી જ માણસ માણસ બનતો નથી. એની ભીતરમાં ભાવના અને ઉપાસનાથી એણે એક બીજો માણસ સર્જવાનો છે.  કેટલીક વ્યક્તિઓ માનવસ્વરૂપે જન્મે છે, પરંતુ... Continue Reading →

અમારી રીના એટલી બધી 'ઈમોશનલ' છે કે તમે એને સહેજ પણ ઠપકો આપશો, કે તરત જ એ ચોધાર આંસુએ રડવા માંડશે. કોલેજિયન મહેશને એના પિતા સહેજ મોટા અવાજે બોલે કે તરત જ એનો 'મૂડ' 'ઓફ' થઈ જાય છે. બિચારા જયેન્દ્રભાઈ એટલા બધા લાગણીભર્યા છે કે એમના નિકટના સ્વજનનું અવસાન થયું હોય, તો પણ એ સ્મશાને... Continue Reading →

'જી વનભર જેમના આશીર્વાદ પામીને જીવ્યો છું એવા પિતામહ ભીષ્મ અને ગુરુ દ્રોણ સામે હું કઈ રીતે શસ્ત્ર ચલાવી શકું? કઈ રીતે હું મારા કુળના વડીલોને, મારા બાંધવોને અને એમના સંતાનોને હણી શકું? કઈ રીતે હું સનાતન કુળધર્મને નષ્ટ કરીને સમગ્ર કુળને નરકનું ભાગી બનાવી શકું?' કૌરવ અને પાંડવ સેનાની વચ્ચે ઊભેલા અર્જુનના મનમાં ઘોર... Continue Reading →

માત્ર સાતસો શ્લોકમાં માનવજીવનની સઘળી ઘટમાળ પર દૃષ્ટિપાત કરીને એના જીવનને ઉપયોગી થાય એવો અદ્ભુત ઉપદેશ 'શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતા”માં પ્રાપ્ત થાય છે. અઢાર અધ્યાયમાં વહેતો આ ગ્રંથ એ દેશ, કાળ કે સંપ્રદાયની મર્યાદાથી પર છે. એ માત્ર હિંદુ ધર્મનો ગ્રંથ નથી, કુરુક્ષેત્રના મેદાન પર જ માત્ર એનું સર્જન થયું નથી અને માત્ર ભારતવર્ષનો ગ્રંથ નથી. જગતના... Continue Reading →

આ યુગને આગવું અધ્યાત્મદર્શન આપનાર શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજીએ જીવનમાં સુખની વિવેચના કરી છે. તેઓ કહે છે કે, “એક તો એવી વ્યક્તિ હોય છે કે જે જીવન વિશે નિંદ્રાધીન કે અ-ભાન હોય. બીજી વ્યક્તિ એવી હોય છે કે જે કામના સુખ, કષાય સુખ, પરિગ્રહ સુખ અને અહંકાર સુખની પાછળ દોટ લગાવે છે.' તો પછી સુખ છે શું... Continue Reading →

ક્યારેક વિચાર કર્યો છે કે આજ સુધી જેને દુ:ખ માન્યું હતું અને દુ:ખ માનીને ભારે દુ:ખી હતા, તે હકીકતમાં દુ:ખ છે ખરું? વળી એ દુ:ખનું મૂળ કારણ સાવ જૂદું હોય અને આપણે દુ:ખી થતા હોઈએ, તેવું તો નથી થયું ને? જુઓ, ઘણી વાર તો આપણે આપણા મનમાં કોઈ ભયને પોષીએ છીએ અને પછી એનાથી એ... Continue Reading →

વ્યક્તિ ઘણી રીતે સચ્ચાઈને છાવરતી હોય છે, આથી માણસ જો એના દુ:ખના મૂળની કે સાચા કારણની. શોધ કરે તો પહેલા એને ખ્યાલ આવશે કે એ ભયને કારણે દુ:ખી છે . આપણાં  સહુનાં જીવનમાં દુ:ખ પ્રવર્તે છે, પણ હકીકતમાં એ દુ:ખના મૂળ કારણની શોધ કરવામાં આવે તો ખ્યાલ આવે કે આ દુ:ખનો સર્જક કોઈ બાહ્ય પરિસ્થિતિ નથી,... Continue Reading →

'આ ચોવીસ કલાક જિંદગીની જળોજથામાં પડયા છીએ, ત્યાં વળી તમે ક્યાં અધ્યાત્મની વાત કરો છો ?' તો વળી કોઈ છણકો કરીને કહેશે કે, આટલી બધી જવાબદારીઓ જ માંડ-માંડ વેંઢારી શકીએ છીએ, ત્યાં વળી આત્માની ઓળખ માટે ક્યાંથી સમય ફાળવવો ? વળી આ અધ્યાત્મ અંગે ક્યાંથી કંઈ કરી શકીએ ? સામાન્ય જનસમૂહ આ પ્રકારનો વિચાર કરે... Continue Reading →

માનવીના ચંચળ અને ચિત્ર-વિચિત્ર મનની પણ કેટલીક મજા હોય છે ! કેટલાંક લોકો એમ કહેતા હોય છે કે, 'મારી પાસે આ કામ કરવા માટે પૂરા ચોવીસ કલાક છે', પણ હકીકત એ છે કે આપણી પાસે કામ કરવા માટે ચોવીસ કલાક હોતા નથી. એનું કારણ એ કે સામાન્ય રીતે વ્યક્તિની સવારની દિનચર્યા, સવાર, બપોર અને સાંજનું... Continue Reading →

સંત કબીરે અગિયારમી દિશાની વાત કરી છે. આ અગિયારમી દિશાના દ્વાર ખૂલે કઈ રીતે ? બાહ્ય જગતની દશે દિશાઓની દોડમાં એ પદાર્થને શોધે છે, જ્યારે અગિયારમી દિશાની શોધમાં એ પરમાત્માને શોધે છે. બાહ્ય માયા ત્યજીને એ મોહની ગાઢ નિદ્રામાંથી જાગૃત થઈને ભીતર ભણી જાય છે, ત્યારે એની સુષુપ્તિ ચાલી જાય છે અને સહજતાથી આત્મબોધ જાગે... Continue Reading →

મન માયા એ મનનો મોહ છે અને સાથોસાથ મોહનું આલંબન પણ છે. માયા એ મનને દોડાવનારી છે અને એ જ માયા માનવીને ધન, સંપત્તિ, સત્તા, પદ, સન્માન વગેરે મોહનું આલંબન અને આધાર પણ બને છે. સ હુ કોઈ દસ દિશાઓને સારી પેઠે જાણે છે. ચારે બાજુની આઠ દિશાઓ અને પછી ઉપર અને નીચે - એમ... Continue Reading →

બીજમાંથી વિશાળ વૃક્ષ ફૂલેફાલે, એ આસપાસ-ચોપાસ ફેલાય અને એની ડાળીઓ અને પાંદડાં ક્યાંય ક્યાંય સુધી વિસ્તરી જાય, એ રીતે પ્રત્યેક ચિંતક, વિચારક કે સંત પાસે એક વિચાર હોય છે અને એ વિચારના બીજમાંથી વિરાટ વટવૃક્ષ સર્જાય છે. જીવન પ્રત્યેનું આપણું વલણ કેવું હોય જોઈએ એ વિશે એક કેન્દ્રીય વિચાર મળે છે અને એવો એક કેન્દ્રીય... Continue Reading →

સીધીસાદી ભાષામાં આને 'જીવન જીવવાની જડીબુટ્ટી' કહેવાય છે. ઈશ્વર હોય કે તીર્થંકર, મહાત્મા હોય કે સંત, વિદ્વાન હોય કે વિચારક - આ સહુ કોઈનાં જીવનમાં એક એવો કેન્દ્રીય વિચાર હોય છે કે જેની ઈંટ પર એમના વિચારોની આખીય ઇમારત ઘડાયેલી હોય છે. એ શબ્દ પામીએ અને એ વિચારને જાણીએ તો આપણને જીવન જીવવાની જડીબુટ્ટી હાથ... Continue Reading →

આ જગતમાં એમ કહેવાય છે કે 'જ્યાં ચમત્કાર, ત્યાં નમસ્કાર' આને પરિણામે કેટલાય સંતોનાં ચમત્કારો એમના ભક્તવર્ગમાં પ્રચલિત હોય છે. આપણી કેટલીય ધર્મકથાઓ પણ આવા ચમત્કારોથી ભરેલી છે. કોઈ મંત્રથી થતા આપત્તિ નિવારણની કે મૃત્યુ નિવારણની વાત કરે છે, તો કોઈ વળી ચમત્કારોથી ઉપાસકોનાં હૃદયમાં આસ્થા બેસાડવાનો વિચાર કરે છે.  કોઈ ગુરુ બાહ્ય પોશાક કે... Continue Reading →