વિદેશી વિદ્વાનોએ ભારતને એની જ્ઞાાનસમૃદ્ધિની સૌથી પહેલી ઓળખ કરાવી !

'શિવ, શિવ, શિવ ! અમારા કર્ણ એ શબ્દોથી અપવિત્ર ન હો ! અમારી જિહ્વાથી ત્રણ કાળને વિશે એનો ઉચ્ચાર ન હો ! આ કળિકાળને વિશે દેવધર્મ એવા આર્યધર્મનું ઉચ્છેદક કૃત્ય અમારા રોમેરોમથી તિરસ્કૃત હો !' ઘટના એવી બની હતી કે પવિત્ર ગંગા ઘાટ પર સ્નાન કરતો, કાળીના ઘાટ પર દેવીને બલિ આપતો, પવિત્ર દર્ભાસન પર... Continue Reading →

બેટા ! મને કહે ! મા મોટી કે મુંબઈ ?

'ઔરત મેં સબસે અચ્છી મા !' 'બહન કુછ ઠીક ઠીક !' 'લુગાઈ સે તો દિલ લગાના હી નહીં !' પચીસ વર્ષના નગર-નિવાસ પછી જમાલ પોતાના વતનમાં પાછા ફરવાના વિચારમાં હતો અને મહાનગરની નમણી નારીઓ તરફ એક છૂપો તિરસ્કાર એ ખીચડિયા હિંદીમાં પ્રગટ કરી રહ્યો હતો. આ કાઠિયાવાડી જવાન કામણગારો કંઠ અને ઘાટીલું બદન લઈને મુંબઈના... Continue Reading →

સત્તાપરિવર્તનના ઝંઝાવાત વચ્ચે રાષ્ટ્રગીત !

૧૯૫૦ની ૨૪મી જાન્યુઆરીએ ભારતની બંધારણસભાએ એના અધિકૃત રાષ્ટ્રગાન તરીકે 'જન ગણ મન'નો સ્વીકાર કર્યો, પરંતુ ત્યારબાદ ભારત સરકારે 'વંદે માતરમ્'ને 'જન ગણ મન' જેટલું જ સમાન કાનૂની રક્ષણ આપ્યું અને લોકસભા અને રાજ્યસભામાં નવું વિધેયક પસાર કર્યું, આ અંગે વિપક્ષ દ્વારા ઘણા વિવાદો ઊભા કરવામાં આવ્યા હતા. ૧૯૪૭ની મધ્યરાત્રિએ બાર વાગે ભારતને આઝાદી મળી. ભારતીય... Continue Reading →

મને સાંભળવા આવ્યા છો કે મારાં વસ્ત્રોને જોવાં ?

માનવીની મનની ઇચ્છાઓનો કાર્ડિયોગ્રામ સાંભળવા જેવો હોય છે. એ કાર્ડિયોગ્રામમાં ઝિલાયેલા ધબકાર જોવા જેવા છે. એમાં થતી વધ- ઘટનાં સંચલનો જાણવા જેવાં હોય છે. મનનાં બાહ્ય આવરણ અને આચરણને આપણે જોઈએ છીએ, જેમ માનવીના બાહ્ય દેખાવ અને વર્તાવને જોઈએ તેમ. કિંતુ ખરેખર તો એ મનનાં આચરણ પાછળનાં કારણો અને પ્રયોજનોની લીલા જોવી જોઈએ. અજાગ્રત મનમાં... Continue Reading →

જગતમાં ચાલતી ધર્મવિચારણા !

ધર્મ વિશે આપણે ત્યાં ઘણી-ઘણી વાતો, ચર્ચાઓ, વિવાદો અને છેક આંદોલનો થાય છે. રાજકારણીઓએ મત રળવા માટે એનો વેપાર પણ કર્યો છે. જ્યારે બીજી બાજુ વિશ્વધર્મ વિશેની પ્રવર્તમાન વિચારણાથી આપણે ઘણા દૂર ચાલ્યા ગયા છીએ. 'ધર્મો વચ્ચે શાંતિ અને ભાઈચારો નહીં હોય તો રાષ્ટ્રો વચ્ચે કદી શાંતિ શક્ય નથી. ધર્મો-ધર્મો વચ્ચે સંવાદ હોય તો જ... Continue Reading →

ગ્રંથાલય દેવાલય ખરું, પણ એના ઉપાસકો ક્યાં છે ?

રશિયાના નવલિકાકાર અને નાટયકાર એન્ટન ચેખોવની એક નવલિકાનું સ્મરણ થાય છે. ૨૫ વર્ષના એક યુવાન વકીલ સાથે એનો યજમાન ધનિક શરત લગાવે છે કે તમે ફક્ત પંદર વર્ષ એકાંતવાસની સજા ભોગવવા તૈયાર હો, તો હું તમને વીસ લાખ રૂબલ આપીશ, પણ સાથોસાથ કહે છે કે આ તને ભારે પડી જશે આ એકાંત કેદ, પણ યુવાન... Continue Reading →

વૃત્તિનું બંધન એટલે પોતાની સ્વતંત્રતાનો નાશ કરીને સ્વીકારેલી પરતંત્રતા !

એ સામે ચાલીને જીવન ખુવાર કરતો વ્યસની હોય કે વારંવાર ગુસ્સે થતો ક્રોધી હોય અથવા તો સતત સ્પૃહામાં ચોતરફ દોડતો પ્રલોભનગ્રસ્ત લોભી હોય. એ બધા એક અર્થમાં સમાન છે. એમણે સ્વયં જીવનમાં વ્યસન, ક્રોધ કે લોભનું બંધન સર્જ્યું અને પછી એ એમાં એવા ખૂંપી ગયા કે એમાંથી મુક્ત થવું મુશ્કેલ બની ગયું. માનવી પ્રથમ પોતાની... Continue Reading →

વૈશાલીના મહાવિનાશની ઘટનામાંથી આજે કશો બોધપાઠ લઈશું ખરા ?

ગણતંત્ર એ આમ્રવૃક્ષ છે. આમ્રવૃક્ષની પેઠે એનો વિકાસ થતા વર્ષોનાં વર્ષો લાગે છે. હજારો બાવળ વચ્ચે એ ઊગે છે, ત્યારે પ્રતિસ્પર્ધી એને બાળી નાખવા મથે છે. ગણતંત્રમાં વાવનાર જુદા હોય છે, ને ફળ ખાનાર જુદા હોય છ. રાજા એના રાજ્યને ચારેય દિશામાં ફેલાવે અને એને ખીલવે, કારણ કે એનો વારસો એના રાજકુમારને મળવાનો છે. જ્યારે... Continue Reading →

મિસિસિપીના કાંઠે અને ગંગાના તીરે !

વેદનાને ક્યાં કોઈ નામ-સરનામું હોય છે ! પારાવાર શોષણ સહેરી શોષિત પ્રજાને તો સદા શોષણનો ભોગ બનવું પડે છે અને એમનું શોષણ કરનારા પણ નવા નવા ઉપાયો, કાયદાઓ અને રસ્તાઓ શોધીને એમના હાડચામ ચૂસી લેતાં હોય છે. ભારતીય દલિત સાહિત્ય અને અમેરિકન નિગ્રો સાહિત્યની વેદના કથાઓમાંથી પસાર થતાં એ માનવજાતની શરમજનક કથાઓ લાગે છે. એમાં... Continue Reading →

લોહીથી લથબથ છે આ બાળકીની સ્કૂલબૂક !

૧૯ ૪૧ની પહેલી ફેબ્રુઆરીએ પ્રતિષ્ઠિત ટાઈમ-લાઈફ સામયિકોનાં પ્રકાશક હેન્રી લ્યૂસે એના સંપાદકીય લેખમાં વીસમી સદીને 'અમેરિકન સદી' તરીકે ઘોષિત કરી હતી. એણે આનંદ પ્રગટ કર્યો કે અમેરિકા હવે પોતાની એકાંતવાદી નીતિનો ત્યાગ કરીને અતિશય વિસ્તૃત રીતે વૈશ્વિક નેતૃત્વ સંભાળી રહ્યું છે. અમેરિકાના પ્રચૂર કુદરતી સંસાધનો, ઉત્સાહથી ભરપૂર એવા 'નવી દુનિયા'નાં પ્રજાજનો, જીવનશક્તિથી ભરપૂર એવા વિદેશી... Continue Reading →

આજે અલભ્ય ખનીજો બન્યા છે, યુદ્ધોની નિમંત્રણ-પત્રિકા !

આખુંય વિશ્વ જાણે યુદ્ધની પરિસ્થિતિથી ઘેરાઈ ગયું છે. એક જમાનામાં બે પ્રકારનો સમય હતો. એક યુદ્ધનો અને બીજો શાંતિનો. એ પછી શાંતિની પરિસ્થિતિએ વિદાય લીધી અને માત્ર યુદ્ધ અને યુદ્ધની તૈયારીઓ એમ બે જ સમય રહ્યા. હવે આજે જગતમાં એક જ સમય રહ્યો છે અને તે સતત યુદ્ધનો. રશિયા યુક્રેન પર બોંબ નાખ્યા જ કરે... Continue Reading →

કેવી એક સરખી હોય છે સરમુખત્યારોની ચાલ !

જર્મનીનો એડોલ્ફ હિટલર હોય કે અમેરિકાનો ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, એ વિશ્વના રાજકીય આકાશમાં ધૂમકેતુની માફક પ્રગટ થતા હોય છે અને ચોતરફ માનવ અને માનવતાના વિનાશની આંધી જગાવતા હોય છે. પહેલાં પોતાના પક્ષ પર પ્રભુત્વ મેળવતા હોય છે અને પછી એ પક્ષના નેતા બનીને અમર્યાદિત સત્તાઓનો દોર ચલાવે છે. વખત આવ્યે કશાય પરિણામની પરવા કર્યા વિના પોતાનું... Continue Reading →

ફ્લોટિલા સત્યાગ્રહ !

'યુદ્ધસ્ય  કથા રમ્યા' 'યુદ્ધની કથા રમ્ય હોય છે' એ અડધી ઉક્તિ વારંવાર ચાવીને જગત આખું યુદ્ધની રમ્ય કથાઓમાં રમમાણ છે, પરંતુ એ શ્લોકના પછીનાં શબ્દો છે 'રમ્યાણિ દૂરત:' એટલે કે દૂરથી મનોરંજક લાગે છે, પણ હકીકતમાં તો એ ત્યારે તબાહી સર્જે છે અને આજે રશિયાના પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિનના ઘર પર યુક્રેનના ઝેલેન્સ્કી દ્વારા ડ્રોન હુમલો... Continue Reading →

ગુરુના મૌનની વાણી તમે કદી સાંભળી છે ?

કોઈ ગુરુનો ઉપદેશ સાંભળતા હો, સંતની વાણીનુ શ્રવણ કરતા હો, ત્યારે આ શ્રવણની પ્રક્રિયામાં એક બીજી ઘટના બનતી હોય છે. આ શ્રવણ કરતી વખતે માત્ર શબ્દો જ તમને સ્પર્શતા નથી. એ શબ્દો ઉપરાંત બીજી ઘણી બાબતોનો શ્રોતાના ચિત્ત પર પ્રભાવ પડે છે. આનંદમયી માના ચહેરા પરનું વાત્સલ્ય જુઓ, ૨મણ મહર્ષિના મુખ પરની શાંતિ જુઓ, સ્વામી... Continue Reading →

બહુ થયું, ચાલો ! હવે માનવતાનાં મંદિરોનું નિર્માણ કરીએ !

કોઈ સંત પોતાના પંથનું મહિમાગાન કરે છે, કોઈ સંત પ્રાચીન ગ્રંથનો મહિમા કરીને સાર્થક જીવનનો પંથ બતાવે છે, કોઈ સંત માનવીને આધ્યાત્મિક ઉચ્ચતાનાં શિખરો બતાવે છે અને કોઈ સંત તો માનવધર્મનું આખુંય આકાશ બતાવે છે. એવું માનવધર્મનું આકાશ જોનારા સંત પોતાની આસપાસની ધરતીની વાસ્તવિકતાની સાથોસાથ શાસ્ત્રોની ગહનતા, શિક્ષણની મૂલ્યવત્તા અને માનવકલ્યાણની ભાવના પ્રગટાવતા રહે છે.... Continue Reading →

લાગણી : સ્વર્ગનો ઉલ્લાસ કે નર્કનો વિષાદ ! 

અમારી રીના એટલી બધી 'ઈમોશનલ' છે કે તમે એને સહેજ પણ ઠપકો આપશો, કે તરત જ એ ચોધાર આંસુએ રડવા માંડશે. કોલેજિયન મહેશને એના પિતા સહેજ મોટા અવાજે બોલે કે તરત જ એનો 'મૂડ' 'ઓફ' થઈ જાય છે. બિચારા જયેન્દ્રભાઈ એટલા બધા લાગણીભર્યા છે કે એમના નિકટના સ્વજનનું અવસાન થયું હોય, તો પણ એ સ્મશાને... Continue Reading →

તમારી પાસે દિવસના 24 કલાક છે ખરા ?

માનવીના ચંચળ અને ચિત્ર-વિચિત્ર મનની પણ કેટલીક મજા હોય છે ! કેટલાંક લોકો એમ કહેતા હોય છે કે, 'મારી પાસે આ કામ કરવા માટે પૂરા ચોવીસ કલાક છે', પણ હકીકત એ છે કે આપણી પાસે કામ કરવા માટે ચોવીસ કલાક હોતા નથી. એનું કારણ એ કે સામાન્ય રીતે વ્યક્તિની સવારની દિનચર્યા, સવાર, બપોર અને સાંજનું... Continue Reading →

શત્રુતાને બદલે મિત્રતા અને સંહારને બદલે ક્ષમા આપો

૧૯૪૫ના છઠ્ઠી ઑગસ્ટના દિવસને યાદ કરીને આજે ય માનવજાતિ ભયથી થરથરી રહી છે. એવો વિનાશક પરમાણુ બોમ્બ કોઈ નાખશે, તો દુનિયાની કેવી બદતર હાલત બની જશે! એ છઠ્ઠી ઑગસ્ટે બી-૨૯ એરક્રાફ્ટમાં અમેરિકાથી છ કલાકનો વિમાની પ્રવાસ કરીને જાપાન આવેલા 'એનોલા ગે' નામના એરક્રાફ્ટમાંથી હિરોશીમા શહેર પર બોમ્બ પડયો અને આશરે સિત્તેરથી એંસી હજાર લોકો તત્કાળ... Continue Reading →

તમારો સર્વશ્રેષ્ઠ શિક્ષક છે તમારું દુ:ખ!

વિરાટ ગંગા નદીના મૂળને શોધવા નીકળીએ અને ધીરે ધીરે ગંગોત્રી સુધી પહોંચી જઈએ. કોઈ ગુફાના દ્વારમાં પ્રવેશ કરીને એ ગુફાના અંતે આવેલા દેવાલય સુધી પહોંચી જઈએ. દુનિયા આખી જીવનને દુ:ખનો સાગર માને છે પણ આપણે એ ચોત૨ફ ઘૂઘવતા સાગરના મૂળને શોધવા નીકળ્યા છીએ અને જેમ જેમ આપણો દુ:ખના મૂળ કારણની શોધનો સંશોધનપ્રવાસ આગળ ચાલે છે,... Continue Reading →

આવનારી આફતો સામે અગમચેતી બધું ભસ્મીભૂત થઈ જાય ત્યારે ?

જ્યારે તમે એક બિનશાકાહારી ટુકડો ખાવ છો, ત્યારે તમે મડાગાસ્કર ટાપુના એક માકડાની હત્યા કરો છો. જ્યારે તમે ચીકન ખાવ છો, ત્યારે તમે એમેઝોનનાં જંગલોમાં આવેલા એક પોપટને મારી નાખો છો, આ વાક્યો છે અમેરિકાના જીઓફિઝિસિસ્ટ ગીડોન એશેલના કે જેમણે ખેતી અને માનવ આહાર પર ભૌગોલિક પરિસ્થિતિની થતી અસર વિશે ગહન અભ્યાસ કર્યો છે. એમના... Continue Reading →

Proudly powered by WordPress | Theme: Baskerville 2 by Anders Noren.

Up ↑